Сравнительная характеристика cогласных фонем j (й), k, q (қ) в казахском, турецком и узбекском языках. Қазақ, түрік және өзбек тілдеріндегі j (й), k, q (қ) дауыссыздар дыбыстарының өзара ұқсастықтары мен ерекшеліктері зерттеледі. - Baituova, A. N. (Eurasian Journal of Philology Science and Education, 2015)
Статья посвящена актуальной, теоретически важной проблеме историиформирования отдельных письменно- литературных языков. Системасогласных изучается путем сравнительного исследования и установления основных фонетических закономерностейтрех генетически родственных групп тюркской семьи языков:кыпчакской, огузской и карлукской. Данная проблема недостаточноизучена и заключает в себе немало ранее нераскрытых и неизученныхфонетико-фонологических явлений, сравнительное изучение которыхпредставляет несомненный научно-практический интерес как для общей тюркологии, так и для каждого из изучаемых языков.Известно, что каждый из современных тюркских языков формировалсяв результате длительного процесса структурного развития, отработки и постоянного совершенствования литературных (письменно орфографических, речевых и др.) норм. В этом процессе, пожалуй,одним из главных факторов становления языка, его собственныхнорм и строевых элементов становится избранная и выработаннаяим же фонетическая система. Фонетическая Структура любого языкаскладывается сообразно скоординированным и тесно связанныммежду собою фонетическими и фонологическими явлениями, которыепостепенно превращаются в устойчивые, стабильные правилаи закономерности данного языка. Зерттеу нәтижесінде көптеген фонетикалық құбылыстар анықталған.Олар салыстырмалы тілдердің фонетикалық және фонологиялықерекшеліктерін ғылыми ұғынуға және түсіндіруге көмектеседі.Қазақ, түрік және өзбек тілдеріндегі дыбыс құрылымындағыжалпы және өзіндік айырмашылық белгілерін анықтайтын деректердіңфонетико- филологиялық талдауы. Әдеби мөлшердің қалыптасуерекшеліктері бөлінген және түрлі фонетикалық құбылыстары, дауыссыз дыбыстардың фонетикалық сәйкестіктері түсіндірілген,консонантизм тарапындағы қалыптасқан заңдылықтары анықталған.Сөз құрамындағы және дыбыс жүйісіндегі қалыптасқан фонетикалықзаңдылықтардың зерттеуі туыс түркі тілдердің жақындығын тек қанагенетикалық, гомогендік шығудан ғана емес парапар ерекшеліктерібойынша анықтауға мүмкіндік береді. Дәл осы ережелер және қалыптасқан фонетикалық заңдылықтар нақты тілдің фонетико-фонологиялық құрылымын құрастырады. Бұл ерекшеліктердің өзарасалыстыруы және оларды көне тіл жағдайымен салыстыру бұл құбылыстардың эволюциялық дамуының суретін береді және де жан жаққа тараған заңды қозғалыстарды көрсетеді.