«Хұсырау- Шырын » дастанының шығыстық нұсқалары. Восточные версии дастана «Хосров и Ширин». (Eurasian Journal of Philology Science and Education, 2015)
Мақалада «Хұсырау-Шырын» дастанының парсы- түркі тілінде жазылған нұсқаларының жанрлық-сюжеттік сипатына ерекше көңілбөлінеді. Автор низамидің «Хұсырау-Шырын» поэмасынан бастауалатын Құтыб, Әмір Хұсырау, Науаи т.б. әйгілі ақындардың ортақтақырыбына айналған, шығыс классиктерінің«хамсасын» құрайтынмаңызды сюжеттің мәтіндік өзгерістеріне көңіл бөледі, сөз зергерлерініңөмір сүрген ортасына, айналасына байланысты деректерге тоқталады.Дастанның саяси-қоғамдық, тарихи-философиялық рөлі де авторназарынан тыс қалмайды. Ізденуші бұл шығарманың түркіхалықтарында жария болған үлгілерін, олардың идеялық мазмұнынавторлардың дүниетанымы тұрғысынан зерттеу мәселесін көтереотырып, низами мен Науаи қалыптастырған мектептер хақында, олардың ақындық дәстүрі жайында мәнді мәселе көтеріледі. Науаиқаламынан туған дастандардың ауызша тараған өзбекше нұсқаларыболғаны фольклоршы ғалымдарға көптен мәлім. Фольклорлық нұсқаларсанатынан табылатын мұндай жырлардың табиғаты жайында Жирмунский мен Зарифовтың зерттеулерінде біраз айтылды. Науаидың«Фархад- Шырын» дастанын қазақ ақындары да жырлаған. Мақалаавторы оқырман қауымды Ташкент маңында хатқа түскен осындайнұсқалардың бірімен таныстырады.В статье обращается особое внимание на жанрово-сюжетную природувариантов дастана «Хосров и Ширин», написанных на тюркскихи персидских языках. Развивая центральную тему поэмы низами«Хосров и Ширин», Кутыб, Амир Хосров, Навои уделили вниманиеважности и необходимости изменения этого текста при созданиивосточными классическими поэтами жанра «хамсы », положили в основусвоих произведений биографическую основу мастеров словесногоискусства, обогатили их документальным материалом. Не остаетсябез внимания и историко- философская, и общественно- политическаяроль дастана. Поднимая вопросы популяризации образцов этогопроизведения среди тюркских народов, их идейного содержания,авторского мировоззрения, соискатель касается и важных проблемпоэтической традиции, формирования поэтических школ поэтамиНавои и низами. Ученым- фольклористам известно много материалов,имеющих отношение к бытующим устно вариантам поэм А. Навоина узбекском языке. О сюжетно- жанровой природе этих образцовнеоднократно упоминали в своих исследованиях Жирмунскийи Зарифов. Дастан А. Навои «Фархад и Ширин» исполняют такжеи казахские акыны. Автор настоящей статьи знакомит читателейс вариантами, обнаруженными в Ташкенте.