Сакральды мәнді сөздер табиғаты. Природа сакрально значимых слов. (Eurasian Journal of Philology Science and Education, 2015)
Бұл мақалада қазақ халқының ұлттық дүниетанымында тұрақтылықсипатқа ие болған сакральды мәнді сөздер мен ырым-оралғылардың,салт-дәстүрлердің семантикасы қарастырылады. Сакральды мәнді ұжымдық құндылықтар семантикасында сол ұлттың қалыптастырғанұлттық тарихи мәдениеті мен элитарлық мәдениеті, тарихи ұжымдықсанасы, дүниетанымы, тұрмыс-тіршілігі, әлеуметтік шаруашылығы,өмір тәжірибесі, моралдық ұстанымдары, этикасы мен эстетикасысияқты рухани құндылықтарының көрініс табатыны когнитивтілингвистика мен номинация теориясы тұрғысынан талқыланады.Мақалада сөздің семантикасындағы зат, құбылыс туралы турамағынасымен қатар дүниетанымның күрделенуіне орай қосымшаауыспалы мағынадағы символдық, ақпараттық, мәнмәтіндік реңктеріболатындығы нақты мысалдармен дәйектеледі. Құрбандық шалуэтнофразеологизмнің семантикалық астарынан ұлттық руханидүниетаным бойынша күллі қиындықтар мен ауыртпашылықосы сойылған тоқтының жанымен кетсін деген ақпарат пен символдық мағына берілген. Сокралды семантикаға ие тауларғаҚазықұрт, Бектау ата, Ойсылқара, Ұлытау, Хан тәңірі, Әулиешоқы, Көктөбе, Сантас сияқты көптеген тауларды жатқызуғаболады. Қазақтың мифологиялық дүниетанымында алып ағаш Бәйтеректің өзгеріске ұшыраған (трансформацияланған) аса, сатаяқ,бақан, шоқ терек сияқты түрлерінің сакральды семантикасыталқыланды. «Киелі ағаш» ұғымының тағы бір түрі, космостықағаштың өзгеріске ұшыраған бір формасы – бақан (бағана). Бақан-ғарыштың тұрмыстағы үлгісі- киіз үйдің басты, қасиетті атрибуты.Ол – әлем ағашының символы екені когнитивті ақпараттар негізіндеайқындалады.В статье рассматриваются сакрально-значимые слова и семантикасуеверий и обычаев, которые хорошо обосновались в национальноммировоззрении казахского народа. В семантике сакрально-значимыхколлективных ценностей проявляются национальная, историческаякультура и элитарная культура, историческое коллективноесознание, мировоззрение, образ жизни, социальное хозяйство,жизненный опыт, моральные позиции, которые обосновывалтот или иной народ, духовные ценности, этика и эстетика. Они обсуждаются с позиции когнитивной лингвистики и номинации.В семантике слова, отражающего предмет и явления в прямомзначении, в связи с усложнением мировоззрения возникают дополнительные символические, информационные, смысловыеоттенки в переносном значении, которые аргументируются точнымипримерами. Этнофразеологизм жертвоприношения дает информациюи символическое значение в семантическом подтексте по национальному духовному мировоззрению, чтобы все трудностии тяжести ушли вместе с душой зарезанной овцой. Многие горыимеют сакральную семантику: Қазықұрт, Бектауата, Ойсылқара,Ұлытау, Хан Тәңірі, Әулиешоқы, Көктөбе, Сантас.В мировоззрении казахской мифологии обсуждается измененная(трансформированная) сакральная семантика видов могучегодерево тополя как посох, посох с погремушкой, бакан (шест с развилкой, которым поднимают кошму в верхнюю часть остоваюрты), тополиная роща. Еще один вид значения «Святого дерева», измененная форма космического дерева – бакан (багана). Бакан– образец космоса в быту – главный, священный атрибут юрты.Он определяется на основе когнитивных информаций как символмирового дерева.