Қазақ тіліндегі предикаттық, посессивтілік өрістері. Поля предикатности, поссесивности в казахском языке. (Eurasian Journal of Philology Science and Education, 2015)
Мақаланың нысаны предикаттық посессивтілік категориялары жәнеолардың функционалдық-семантикалық өрістерін белгілейтінмағыналық, құрылымдық ерекшеліктеріболып табылады. Предикатсубъектімен бірлікте предикативтілік өрістер кешенінің орталығындаорналасады.Предикативтілікті білдіретін модалдылық, темпоралдылық, персоналдылық осы предикат тұлғасы арқылыкөрініс табады. Предикативтік категориялар предикат тұлғасы арқылы іс-қимылдың, жалпы тұтастай сөйлеуші сөзінің болмысқақатынасын білдіреді. Қазақ тілінде предикатты бейнелеудің көптегенқұралдары бар. Мақалада олар орталық және шеткері аймақтарғабөлініп талданады. Посессивтілік негізінен адамдарға, адамға қатысты әлеуметтік факторларға негізделген иелік ету қатынасын;заттар мен құбылыстар арасындағы нақты байланыстарды білдіреді.Тілдің негізгі қызметтерінің бірі әлемді қабылдап, оны меңгеру болса,әр ұлттың болмысты өзіндік игеруіне сәйкес оның тілдік ерекшелігіқалыптасады. Қазақ тілінетән сондай ерекшеліктердің бірі – түрікизафеті. Ол иелік қатынасты білдірудің негізгі тәсілі болып табылады.Мақалада осы иелік қатынасты білдірудің түрлі мағыналық жәнеқұрылымдық ерекшеліктері ашылады. Объектом данной статьи выступают грамматические категориипредикатность и посессивность и их семантические, структурныепризнаки, оформляющие функционально– семантическое полекаждой категории. Предикат вместе с субъектом занимает центральное место в комплексе предикативных полей. Главныекатегории предикативности: модальность, темпоральность, персональноcть выражаемые в форме предиката, показываютотношение действия и всего высказывания к действительности с позиции говорящего. В казахском языке есть множество средстввыражения предиката, создающих ядро и периферии, которыеанализируются в данной статье. Посессивность выражает отношениепринадлежности предметов и явлений действительности к человекуили предметам и явлениям, основанное на социальных факторахили выражающее конкретные связи между предметами и явлениями.Каждый народ характеризуется своеобразием в освоениидействительности, и это выражается в языке. Одной из особенностейказахского языка является турецкий изафет, как выражениепринадлежности в языке. В статье рассматриваются семантическиеи структурные особенности этой категории.