Художественный мир Ч. Айтматова и его концептуальное содержание.Ш. Айтматовтың көркемдік әлемі және оның шығармаларының концептуалдық құрылым мағынасы. (Eurasian Journal of Philology Science and Education, 2015)
В статье рассматриваются вопросы органзации концептуального пространства художественноготекста. На материале произведений Чингиза Айтматова анализируется лингвокогнитивное содержаниеавторского мира писателя, принятого называться художественным миром писателя. Этотмир отличается собственной коцептосферой, системой ключевых концептов. Излагаются теоретико-методологические принципы концептуального анализа языка вообще и языка художественногопроизведения в частности. В стаье использованы лингвокогнитивный и лингвокультурный подходык определению онтологии концепта как феномена языковой ментальности, в котором сосреточенынаши знания и представления о действительности. С другой стороны, концепт характеризуетсякак ключевое слово духовной культуры, как носитель информации о национальной картинемира. Вопросы языковой категоризации и концептуализации действительности рассматриваютсяв статье с позиций лингвопоэтики, и это дает возможность всесторонне охарактеризовать художественныймир того или иного писателя. На материале анализа концепта «одиночество» показаныисторико-культурные основы, обусловившие своеобразие и глубокое философско-нравственноесодержание художественного мира Чингиза Айтматова. Представленная в статье методика концептуальногоанализа может быть использована при исследовании языка любого художественногопроизведенияМақалада көркем мәтіннің концептуалдық кеңістігін ұйымдастыру мәселелері қарастырылған.Шыңғыс Айтматов шығармаларының материалында жазушының көркемдік әлемін қабылдау барысындаавторлық әлемінің лингвокогнитивтік мағынасы зерделенген. Бұл әлемнің айырмашылығыөзінің концепттанымдығымен, негізгі концептер жүйесімен ажыратылады. Жеке айтқанда, көркемәдебиеті шығармаларының тілі мен тілді концептуалды талдаудың теориялық-әдістемелік қағидаларыкөрсетілген. Мақалада қазіргі жағдайдағы біздің біліміміз бен түсініктерімізге бағытталған тілдіксанамыздың феномені ретінде концептің ерекшелігін анықтаудың лингвокогнитивтік жәнелингвомәдениеттік тәсілдері қолданылған. Келесі жағынан айтсақ, концепт – ұлттық мәдениетконтексіндегі дүниенің тілдік суреті туралы ақпарат тасушысы ретінде рухани мәдениетінің негізіретінде сипатталған. Мақалада әдеби болмысының тілдік категориясы мен концептуалдықмәселелері лингвопоэтикалық көзқарастан қарастырылған және де осы жазушының көркемдікәлемін жан-жақты сипаттауға мүмкіндік береді. «Жалғыздық» концептісін талдауда Ш.Айтматовтыңкөркемдік әлемінің өзіндік және философиялық-адамгершілік ұғымын көрсететін тарихи-мәденинегіздері көрсетілген. Ұсынылған мақаладағы концептуалдық талдаудың әдістемесі кез-келгенкөркем щығармаларының тілдерін зерделеген кезде қолдануға болатыны мәлім.
Keywords: концепт; концептуальный анализ; художественный мир; художественный текст; поэтика; лингвокультурология; когнитивная лингвистика; одиночество; концептуалдық талдау; көркемдік әлемі; көркем әдебиетінің мәтіні; лингвомәдениет