Когнитивті метафораның қалыптасу негізі.

Аннотация

Бұл мақала семантика ғылымында соңғы кезде ғана қарастырыла бастаған когнитивті метафоралардың қалыптасу негізін зерттеуге арналған. Мақалада когнитивті метафоралар туралы ғалымдардың пікірлері сипатталады. Мақаланың негізінде соңғы кезде когнитивті метафора мәселесін терең зерттеп жүрген белгілі Ресей ғалымдарының когнитивті метафораның ерекшеліктері туралы ойлары мен пайымдаулары жатыр. Сонымен қатар мақаланың негізінде еңбектерінде дәстүрлі метафора, авторлық метафора, бинармды метафоралар зерттелген белгілі қазақ тілшілерінің дәйексөздері мен пайымдаулары келтіріледі. Когнитивті метафораның қалыптасу негізін ашуға талпыныс жасалады. Когнитивті метафоралардың табиғаты когнитивті семантиканың басты категорияларымен байланыста қарастырылады. Атап айтқанда, концептілер жүйесі, концептілер түрлері, концептілер модельдері, концептілердің ішкі құрылымы, ақынның өзіндік когнитивті танымы, когнитивті метафораның стилистикалық ерекшелігі, комбинаторлық қатынас, концептуалды сана, тілдік сана, ұлттық-мәдени кеңістік, поэтикалық таным, когнитивті таным және т.б. Когнитивті метафораның қалыптасу ерекшеліктерін көрсету үшін Қазақстанның халық жазушысы, ойшыл, ақын Ә.Кекілбаевтың өлеңдер жинағынан мысалдар алынды. Истоки формирования когнитивных метафор Данная статья посвящена исследованию возникновения когнитивных метафор, рассматриваемых в последнее время в семантике. В статье описываются мнения ученых о когнитивной метафоре. В основе статьи лежат мысли и суждения известных российских ученых, которые уделяют в последнее время большое внимание вопросу об особенностях когнитивной метафоры. К тому же в статье приводятся цитаты и суждения известных казахских ученых, в трудах которых исследованы традиционные метафоры, авторские метафоры, бинармные метафоры. Осуществляется попытка раскрытия истоков формирования когнитивной метафоры. Природа когнитивной метафоры описывается в связи с основными категориями когнитивной семантики. А именно, система концептов, виды концептов, модели концептов, внутренная структура кон- цептов, своеобразное когнитивное познание поэта, стилистическая особенность когнитивной метафоры, ком- бинаторное отношение, концептуальное сознание, языковое сознание, национально-культурное простран- ство, поэтическое познание, когнитивное познание и т.д. Для анализа особенности когнитивных метафор взяты примеры из сборника стихов народного писателя Казахстана, мыслителя, поэта А. Кекильбаева. Ключевые слова: когнитивная метафора, лексическая семантика, лексическое значение, лексическая синтагматика, бинармная метафора, авторская метафора, комбинаторное отношение, концептуальное созна- ние, языковое сознание, национально-культурное пространство, поэтическое познание, когнитивное позна- ние.