Рашидаддиннің оғызнамесі: ауызша дәстүр және автор мәтіні. Огузнаме Рашидаддина: устная традиция и авторский текст.

Аннотация

Рашидаддиннің белгілі «Оғуз-намесінің» мәтіні ауызекі әдеби дәстүрде эпос түрінде өмір сүріп келген еді. Озандар мұны көшпелі тайпалардың арасында қобызға қосылып орындайтын. Алай­ да Рашидаддинді, орта ғасырлардағы тағы басқа авторларды, бұл эпостарды жазба әдебиетке топтастырғанда, олардың әдеби мән-маңызы емес, тарихи сипаты қызықтырады. Осы тұрғыдан «Оғыз-намені» құрастыра отырып, олар Оғыз қағанның тарихына ерекше көңіл бөлді. Осы себептен Рашидаддин, тағы басқа авторлар жазған «Оғуз-наменің» мәтіні өзінің бұрынғы әдеби ерекшеліктерін жоғалтып алды. «Оғуз-наменің» поэзиялық ерекшеліктерін байқататын кейбір ритмдік-синтаксистік жарыспалылықты есепке алмасақ, көне эпостың өзіне тән белгілері толық жойылып кеткен. Ра­шидаддин эпостың тарихи мазмұнына ерекше көңіл бөлгендіктен, кейіпкерлердің даиалогтері мен сөздері өте аз келтіріледі. Текст, известный как Огузнаме Рашиддадина, существовал в форме эпосов в устной традиции. Озаны исполняли эти эпосы, сопровождаемые на гопузе среди кочевых племен. Но Рашиддадина и других авторов средневековья, которые скоординировали эти эпосы к письменной литературе, интересовало не их литературная значимость, а их исторический контекст. С этой точки зрения, со­ чиняя Огузнаме, они обращали внимание на историю Огуза. Вот почему тексты Огузнаме в работах Рашиддадина и других авторов потеряли литературную особенность. Если не учитывать некоторые дополнительные элементы ритмично-синтаксического параллелизма, которые являются формой поэзии Огузнаме, они потеряли некоторые особенности, принадлежащие архаическому эпосу. Ра­шиддадин уделял к историческому контексту эпоса особое внимание, нежели к литературным осо­бенностям Огузнаме. Есть некоторые факторы, которые приходят из эпоса, в том числе диалоги и речь героев.