Дастандық эпостың басылымдық ерекшеліктері. Эдиционные особенности дастанного эпоса

Аннотация

Дастан эпосының эдициялық немесе басылымдық ерекшеліктері шығыстық сюжетке құрылған «Қисса Зияда, Шаһмұрат» дастанын кеңес және тәуелсіздік кезеңіндегі басылымдарымен салғастыру негізінде анықталды. «Зияда, Шаһмұрат» дастанының авторы Жақып Бижігітұлы ма, кітап соңында оның 1884 жылы баспаға дайындап жібергені туралы мәлімет берілген, әлде Әріп Тәңірбергенов пе деген мәселе қозғалады. Дастан авторы Ә.Тәңірбергенов деген Б. Кенжебаевтың, А. Қыраубаеваның, Б. Ердембековтің пікірін тереңірек зерттеуді қажет ететін мәселе ретінде бағалайды. Мақалада дастан мәтінінен діни нанымға байланысты ұғымдар мен патшалық сән-салтанатты суреттеу қысқарып қалғаны айтылып, текстологиялық жұмыс нәтижесінен мысал келтірілген. Кеңестік кезеңде фольклорлық мәтінді жариялаудағы кемшіліктер мен орын алған өзгерістер, ауызекі сөйлеу тілі ерекшеліктері сақталмай, әдеби формамен алмастырылғаны, түпнұсқаны сақтамау себептері көрсетілген. Эдиционные особенности дастанного эпоса были определены на основе сличения издания советского и постсоветского периода дастана «Кисса Зияда, Шаһмұрат» на восточную тему. Рассматривается вопрос о том, является ли автором дастана «Зияда, Шаһмұрат» Жакып Бижигитулы или Арип Танирбергенов. В конце книги имеются сведения о Ж. Бижигитулы, о подготовке им к изданию данного эпоса в 1884 году. Мнения Б. Кенжебаева, А. Кыраубаевой, Б. Ердембекова о том, что А.Танирбергенов является автором дастана, оцениваются как проблема, которую следует изучить глубже. В статье отмечено, что из текста были сокращены понятия, связанные с религиозными верованиями и описание царской роскоши, приведены примеры результатов текстологической работы. Показаны изменения и недостатки при публикации фольклорного текста в советское время, несоблюдение особенностей разговорной речи, замена литературной формой, причины несоблюдения оригинала.