Ф. Достоевскийдің «Қылмыс пен жаза» романындағы Свидригайловтың «Басқасы»: амбиваленттілік, егіздік, полифонизм

Аңдатпа

Мақала Свидригайлов жұмбағын шешуге және Ф. Достоевский шығармашылығындағы амбиваленттілік, егіздік және полифонизмді жаңаша түсінудің негізі ретіндегі «егіз» мәселесіне арналған. Зерттеу тұжырымдамасы Свидригайловтың Басқасын және оның көріністерінің көптүрлілігін талдауға негізделген. Зерттеудің негізгі бағыттары ретінде кейіпкерді өзгелердің қабылдауы, оның авторефлексиясы және авторлық ұстаным талданды. Жұмыста кезбелік феноменінің және Иов-жағдаятының екі кейіпкер арасындағы айырмашылықтарды түсінудегі маңызы қарастырылады. Свидригайловтың Раскольников теориясына қатынасы мен оларды Достоевскийдің орыс болмысы туралы формуласы аясында, егіздік контексінде салыстыру осы кейіпкерлердің айырмашылығын айқындайды. Американың зерттеу бойынша Свидригайловтың Басқасын кейіпкердің өлімі мен суицид тақырыбымен байланысты қарастырылып, трансгрессия тұрғысынан сипатталады. Кейіпкердің егіздігін тұтас қарастыру оның бейнелену тәсілдері арқылы қамтамасыз етіледі.

Жұмыстың ғылыми маңыздылығы М. Бахтин идеяларын кеңейтетін амбиваленттілік, егіздік және полифонизм тұжырымдамасын қалыптастырумен айқындалады. Зерттеудің практикалық құндылығы Достоевский поэтикасы мен орыс реализмін кезбелік қырынан қарастырумен анықталады.

Зерттеу әдіснамасы рухани-философиялық және мәдени концептілер арасындағы байланысты ашатын аксиологиялық әдіске негізделген. Құрылымдық-семиотикалық әдіс Свидригайловтың Басқасының көптүрлі көріністерін жіктеуге бағытталған, бұл кейіпкердің амбиваленттілігі мен егіздігін, жазушының полифонизмін дәлелдейді. Герменевтикалық тәсіл жазушы әдісінің және орыс реализмі табиғатының өзіндік ерекшелігін түсіндіруге мүмкіндік береді.

Алынған нәтижелер трансгрессия мен кезбелік тұрғысынан Свидригайлов жұмбағын және егіз мәселесін шешуге айқындық енгізеді. Олардың романның мағына тудыру жүйесіне ықпалы, атап айтқанда қылмыскердің рухани қайта тірілу мүмкіндігі, Свидригайловтың рухани қайта жаңғыруға қабілетсіз екенін көрсетеді. Свидригайловтың Басқасының қылмыс пен болмысқа қатысты бағалауларда көрінуі кейіпкер үшін жоғалтқан рухани тұтастықты қалпына келтірудің мүмкін еместігін аңғартады. Свидригайловтың Басқасының америкалық сюжетте және оның полифониялық құрылымында көрініс табуы суицид тақырыбын мәңгіліктің және метафизикалық шындықтың метафорасы ретінде көтереді. Свидригайловтың суицидін трансгрессия ретінде бағалау оның Раскольниковқа балама ретіндегі егіздік сипатын ашады. Свидригайловтың Басқасының авторлық бейнелеу жүйесінде көрінуі иррационалды шындық пен кейіпкер егіздігінің көрінісін толықтыра түседі.

Авторлардың үлесі амбиваленттілік пен егіздікті зерттеудің, жазушы әдісі мен реализмді трансгрессия және кезбелік аясында зерделеудің жаңа перспективаларын ашуымен сипатталады.

Түйін сөздер: Свидригайлов жұмбағы, егіз, трансгрессия, кезбелік, реализм