The Linguistic Representation of Traditions and Customs in the Works of M. Auezov and W. Shakespeare: a Comparative Analysis

M. Akhmediyarova; В. Shalabay; K. Shulembayeva; G. Tleuberdina

doi:10.26577/EJPh201120263

Авторлар

M. Ахмедиярова Ш. Уалиханов атындағы Көкшетау университеті, Қазақстан Республикасы, Көкшетау қ. https://orcid.org/0009-0009-5108-1246
Б. Шалабай Ш. Уалиханов атындағы Көкшетау университеті, Қазақстан Республикасы, Көкшетау қ. https://orcid.org/0000-0002-5289-4507
Қ. Шулембаева Ш. Уалиханов атындағы Көкшетау университеті, Қазақстан Республикасы, Көкшетау қ. https://orcid.org/0000-0003-1605-8808
Г. Тлеубердина Ш. Уалиханов атындағы Көкшетау университеті, Қазақстан Республикасы, Көкшетау қ. https://orcid.org/0000-0002-0574-643X

DOI:

https://doi.org/10.26577/EJPh201120263

Аңдатпа

Бұл мақалада Мұхтар Әуезовтің «Абай жолы» эпопеясы мен Уильям Шекспирдің таңдамалы пьесаларындағы («Гамлет», «Ромео мен Джульетта», «Макбет», «Венециялық көпес», «Он екінші түн») салт-дәстүр мен ритуалдық дискурстың тілдік көрінісіне салыстырмалы мәдени-лингвистикалық талдау жасалады. Зерттеу қазақ және ағылшын әдеби дәстүрлерінде ритуалдық тілдің ұлттық дүниетанымды, әлеуметтік иерархияны және моральдық құндылықтарды кодтаушы механизм ретіндегі қызметін айқындауға бағытталған. Этнолингвистикалық талдау, сөйлеу актілері теориясы, дискурс-прагматикалық әдіс және мәдени лингвистика тәсілдері негізінде бата, ант, жоқтау, қарғыс, неке формулалары және ар-намысқа қатысты тілдік бірліктер қамтылған 45 мәтіндік фрагмент зерттелді. Зерттеу нәтижелері екі автор шығармаларында да ритуалдық тілдің әлеуметтік қатынастарды реттейтін және билікті легитимдейтін перформативтік жүйе ретінде қызмет атқаратынын көрсетеді. Әуезов прозасында ритуалдық дискурс ауызша-поэтикалық дәстүрге, этнографиялық атауларға және қауымдық сөйлеу формаларына негізделіп, ұжымдық мәдени сананы бейнелейді. Ал Шекспир туындыларында ритуалдық тіл елизаветалық дәуірдің литургиялық, құқықтық және риторикалық нормалары арқылы көрініс тауып, институционалдық билік пен жеке моральдық жауапкершілікті айқындайды. Зерттеу мәдени лингвистиканың қазіргі бағыттарына сәйкес өркениеттер арасындағы ритуалдық дискурсты талдаудың салыстырмалы-прагматикалық моделін ұсынады. Мақала әдеби тілдің көркемдік құрал ғана емес, сонымен қатар ұлттық жадтың сақтаушысы әрі мәдени идентичтіліктің тасымалдаушысы екенін дәлелдейді.

Түйін сөздер: ритуалдық дискурс, этнолингвистика, мәдени лингвистика, перформативтік актілер, Әуезов, Шекспир, ұлттық дүниетаным, сөйлеу актілері.

Автор өмірбаяндары

M. Ахмедиярова, Ш. Уалиханов атындағы Көкшетау университеті, Қазақстан Республикасы, Көкшетау қ.

Ахмадиярова Меруерт Серікқызы – PhD докторант, Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті (е-mail: meruert-ahmadiar@mail.ru);
Б. Шалабай, Ш. Уалиханов атындағы Көкшетау университеті, Қазақстан Республикасы, Көкшетау қ.

Шалабай Бердібай – филология ғылымдарының докторы, профессор, Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті (е-mail: shalabay_berdibay@mail.ru);
Қ. Шулембаева, Ш. Уалиханов атындағы Көкшетау университеті, Қазақстан Республикасы, Көкшетау қ.

Шулембаева Кызжибек Мендыбаевна – PhD, аға оқытушы, Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті (е-mail: sh.zhibek@mail.ru);
Г. Тлеубердина, Ш. Уалиханов атындағы Көкшетау университеті, Қазақстан Республикасы, Көкшетау қ.

Тлеубердина Гульден (автор-корреспондент) – филология ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор, Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті (е-mail: guldentleuberdina@inbox.ru).