Оценка в семантической структуре слова. Сөздің сематикалық құрылымындағы баға

F. R. Avazbakieva

Авторы

F. R. Avazbakieva Павлодарский государственный университет им. С.М. Торайгырова

Ключевые слова:

оценочная семантика, значение слова, денотативная семантика, коннотация, эмотивность, оценочность, экспрессивность, шкала оценок, рациональная оценочность, эмоциональная оценочность, баға беретін семантика, сөздің мағынасы, денотативті семантика, коннотаци

Аннотация

В статье изложены основные точки зрения на лингвистическую природу оценочного значения, на ее соотношение с такими субъективными, «антропоцентрированными» категориями, как эмотивность, экспрессивность. К основным средствам номинации оценочной семантики относятся прилагательные. В значениях имен прилагательных как определенной части речи выделяют семантические компоненты двух типов: денотативный компонент, передающий общее логическое понятие, заключенное в слове, и коннотативный компонент – его дополнительные оттенки, в котором сосредоточены такие микрокомпонеты, как эмотивность, оценочность, интенсивность. В соответствии с характером оценочной семантики, ее места в семантической структуре слова и контекстуальной зависимости автором были выделены 3 типа слов: лексемы с чисто дескриптивным значением (тип Д), лексемы с чисто оценочным значением (тип О), слова с дескриптивным и оценочным компонентами в значении (тип ДО), последний тип подразделяется на два подтипа: с доминирующим дескриптивным компонентом (подтип ДО-1) и с доминирующим оценочным компонентом (подтип ДО-2). Мақалада баға беретін мағынаның лингвистикалық табиғатына деген негізгі пікірлер, оның субъективті, «антропоорталықтандырылған» эмотивтілік, бейнелілік категорияларымен арақатынасы сөз етіледі. Баға беретін семантика номинациясының негізгі амалдарына сын есімдер жатады. Белгілі сөз табы ретінде сын есімдердің мағыналарында екі типті құрамдас бөлікті айқындайды: сөздегі жалпы логикалық мағына беретін денотативті компонент, және коннотативті компонент – оның эмотивтілік, баға беру, қарқындылық сияқты микрокомпоненттері бар қосымша бояулары. Баға беретін семантиканың өзгешелігіне, оның сөздің семантикалық құрылымындағы орнына және мәнмәтіндік тәуелділікке сәйкес, автор сөздердің 3 типін айқындайды: таза дескриптивті мағыналы лексемалар (Д типі), таза баға беретін мағыналы лексемалар (Б типі), мағынасында дескрептивті және баға беретін компоненттері бар сөздер (ДБ типі), соңғы тип екі түрге бөлінеді: дескриптиві компоненті басым (ДБ-1 түрі) және баға беретін компоненті басым (ДБ-2 түрі).