І. Жансүгіров шығармаларындағы гидронимдер мен гидронимдік апеллятивтер. Гидронимы и гидронимные апеллятивы в произведениях И. Жансугурова

Аннотация

Мақалада Ілияс Жансүгіров шығармаларындағы су атаулары, су атауларын түзуші апеллятивтер қарастырылады. Ақынның «Жетісу суреттері» топтамасы, «Күй», «Күйші», «Мақпал», «Исатай» поэмалары мен өлеңдерінде кездесетін су атауларына, географиялық, сонымен қатар гидронимдік атаулардың этимологиясына сипаттама беріледі. Ақын шығармаларындағы су атауларының қызметі анықталады. Атап айтқанда, гидронимдік атаулар арқылы оқиғаның қай аймақта болғанын аңғаруға болатындығы; шығарманың тарихилығын, шынайылығын арттыратындығы дәлелденеді. Халық тарихына, дүниетанымдық ерекшеліктеріне қатысты ақпарат алуға болатындығы баяндалады. Ілияс Жансүгіров шығармаларын жасауда жиі кездесетін апеллятивтер ретінде «су», «көл», «бұлақ» сөздері талданады. Әрбір апеллятивтің мағыналары, этимологиясы ашылады. Мәселен, «су» апеллятиві түркі тіліндегі «sub, sug, suw» сөзінен шыққандығы, мағынасы су-өзен-көл түзетін сұйық зат деп беріледі. Басқа да апеллятивтерге осындай талдаулар жасалады. В статье дается описательная характеристика гидронимам, названиям водоемов с точки зрения происхождения встречающихся в произведениях И. Жансугурова «Картины Жетысу», «Кюй», «Кюйши», «Макпал», «Исатай». Определена функции гидронимов, повествующих о событиях, имевших место в разных регионах страны. Они свидетельствуют об исторической достоверности событий. Из материала статьи можно получить информацию об истории, особенностиях мировидения казахов, их быта. Анализируются часто встречающиеся апеллятивы «су», «булак», «кол», раскрываются их значения, этимология. Апеллятив «су» в тюркских языках дается в форме «sub, sug, suw» и означает «река», «озеро», «родник».