The theory of the Parry-Lord in the study of poetry zhyrau XV-XVIII centuries

Қ. Жаңабаев; У. Ақбердіқызы

Авторлар

Қ. Жаңабаев Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
У. Ақбердіқызы

Кілт сөздер:

импровизатор, ауызша-стилдік техника, эпостық формула, ырғақ, эпос эпостаным, фольклористика, жанр, сюжет, миф, салт-жоралғы, ғұрып, бастапқы дәстүр, ата-баба ғибадаты, құрылымдық сын.

Аңдатпа

Мақалада Парри-Лорд мектебінің қазақ эпостанымына тигізген әсері толығырақ зерттелген. Мысалыға Б.Ш. Абылкасимовтың фундаменталды ғылыми зерттеуінен мән-мағынаны, эпостық формуланың стильді тәсіл ретінде пайда болуы, сондай-ақ ауызша-стильді техниканың формальды-стилдік және көркем-поэтикалық заңдылықтары мен формулдық, тұрақтылық, жеке сөздердің үнемі бір позицияда болуы, стереотиптілік, синтактикалық біркелкілік сияқты маңызды белгілері бар құрамды-стилистикалық бөлімдерден тұрады. Мақаланың артықшылығы талқылау сипатының болуында. Онда Парри-Лорд концепциясының негізгі шешімдерін дәлелдейтін мысалдар келтірілген, оларды қажетті бағытта дамып жатқан – эпостың пайда болуы, эпостық формул, жырау мәтінінің толық нұсқасы, фольклордың, мифтің, салт пен жоралғының ежелгі кезге барып тірелуі. Зерттеуші Б.Ш. Абылкасимовтың жалпы сыни монографиясына сүйене отырып, біз жыраулар мен ақындардың әртүрлі поэтикалық жүйесіне, мәтіннің әртүрлі әлеуметтік қызметтеріне, әртүрлі ауызша-стильді «формулдық» техникаға құрылымдық шешім шығара аламыз, сол себепті мұнда дифференциалды жанрлармен байланысты олардың әлеуметтік қызметтері мен генезисі маңызды сұрақ болып табылады.