Концепт «небо» в русской лингвокультуре. Орыс лингвомәдениетіндегі "Аспан" концепті

Аңдатпа

В статье рассматривается концепт «небо» как ключевой в национальной культуре русского народа, посредством паремий выявляется языковое воплощение антонимии «небо» – «земля». Представлены определения концепта как комплексной ментальной единицы, которая в процессе мыслительной деятельности поворачивается разными сторонами, актуализируя в процессе мыслительной деятельности свои разные признаки и слои, при этом соответствующие признаки или слои концепта могут не иметь языкового обозначения в родном языке человека. Рассматриваются существующие в современной лингвистике точки зрения ученых на природу концепта. Автор раскрывает суть антонимии «небо» – «земля», обладающей уникальными свойствами, отраженными в одних и тех же образах в мифологии, философии, искусстве, литературе и языке разных народов, которые дают основание считать это категориальное единство культурной и языковой универсалией. Мақалада орыс халқының ұлттық мәдениетінде түйінді болып табылатын «аспан» концепті қарастырылады, «аспан» – «жер» антонимиясының тілдік жасалуы паремиялар арқылы анықталады. Концептінің ойлау қызметінің үдерісінде әртүрлі жағынан көрінетін саналық бірліктің жиынтығы ретіндегі анықтамалары берілген. Осы үдерісте концепт өзінің әртүрлі белгілері мен қабаттарын көрсетеді, сонымен қатар бұл белгілер мен қабаттардың ана тілде тілдік белгісі болмауы мүмкін. Қазіргі лингвистикадағы концепт табиғатына деген ғалымдардың әртүрлі көзқарастары берілген. Автор қайталанбайтын ерекше қасиеттерге ие, мифологияда, философияда, өнерде, әдебиетте және әртүрлі халықтардың тілінде бір бейнеде көрініс таба- тын, бұл категориалдық бірлікті мәдени және тілдік универсалия деп есептеуге негіз беретін «аспан» – «жер» антонимиясының мағынасын ашады.