Шәкәрімнің «Ар ілімі» концепциясы
DOI:
10.26577/EJPh.2019.v174.i2.ph3Аңдатпа
Мақалада ұлы қазақ ойшылы, философ, ақын Шәкәрім Кұбайбердіұлының (1858-1931) «ар
ілімі» концепциясы талданады. Ар-ождан – жеке тұлғаның моральдық міндеттерін қалыптастыруға
және моральдық өзін-өзі басқаруды жүзеге асыруға, олардың орындалуын талап етуге және
жасаған әрекеттерін бағалауға қабілеттілігі; кемел адамда қалыптасатын адамның моральдық
өзіндік сана-сезімнің бірі. Шәкәрімнің айтуы бойынша, ар-ұждан туралы ілім – бұл барлық
тәртіпке белгіленген тәртіпте қол жеткізу үшін ар-ождан жүйесі арқылы процестің тұтастығы.
Тарихи салыстырмалы әдіс пен білім теориясы негізінде авторлар Шәкәрімнің ар-ұждан туралы
ілімінің мәнін көрсетеді. Қазақ халқының танымындағы ар, намыс, ұждан концептілерінің
данышпан Шәкәрім шығармасындағы ұғымдық мәні ашылады. Дәстүрлі ұғым-түсініктердің ілім
ретінде жүйеленіп, тәлім-тәрбиелік маңызы мол мұраға айналғанын уақыт танытты.
