Поэтика исторической памяти в повести Е. Канапьянова «Заповедь кочевника»

Д. Сабирова; Г. Орынханова; Г. Шаикова; Д. Бексұлтан

doi:10.26577/EJPh2033202618

Авторлар

Д. Сабирова Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті, Қазақстан, Алматы қ. https://orcid.org/0000-0002-6001-5314 ##orcid.unauthenticated##
Г. Орынханова Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті, Қазақстан, Алматы қ. https://orcid.org/0000-0003-1864-1802 ##orcid.unauthenticated##
Г. Шаикова Торайғыров университеті, Қазақстан, Павлодар қ. https://orcid.org/0000-0002-3878-5574 ##orcid.unauthenticated##
Д. Бексұлтан Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті, Қазақстан, Алматы қ. https://orcid.org/0009-0002-1573-187X ##orcid.unauthenticated##

DOI:

https://doi.org/10.26577/EJPh2033202618

Аңдатпа

Мақалада Ерұлан Канапьяновтың «Көшпенді өсиеті» повесіне әдебиеттанулық талдау жасалып, қазіргі қазақстандық прозадағы тарихизм ерекшелігі мен тарихи жадтың көркем репрезентациясына баса назар аударылады. Зерттеудің мақсаты – мәтінде ұлттық бірегейлік, ұрпақтар сабақтастығы және көшпелі мәдениет құндылықтары қандай көркемдік тәсілдер мен поэтикалық құралдар арқылы қалыптасатынын анықтау.

Мақаланың ғылыми маңыздылығы тарихи-мәдени тәжірибені көркемдік тұрғыдан пайымдау тетіктерін жүйелеумен айқындалады; бұл тарихи жадты модельдеудегі фольклорлық, мифопоэтикалық және символдық элементтердің рөлін нақтылауға мүмкіндік береді. Практикалық маңыздылығы зерттеу нәтижелерін білім беру және ғылыми-зерттеу қызметінде, атап айтқанда, қазіргі қазақстандық әдебиетті, тарихи жад мәселесін және көшпелі қоғамның дүниетанымдық негіздерін зерделеуде пайдалануға болатындығымен байланысты.

Зерттеудің әдіснамалық негізі мәтіндік, көркемдік-құрылымдық, тарихи-әдеби және мәдениеттанымдық талдауды қамтитын кешенді тәсілге сүйенеді. Шығармадағы образдар жүйесі, мотивтер мен хронотоп аясында тарихи жад поэтикасының ерекшелігін айқындауға мүмкіндік беретін салыстырмалы-типологиялық және интерпретациялық әдістер қолданылды.

Зерттеу нәтижелері «Көшпенді өсиеті» повесінде тарихи жадтың көркем әлемді ұйымдастырушы құрылымдық компонент ретінде қызмет ететінін көрсетеді. Ата-баба өсиеті мотиві, көшпелі тұрмыс бейнелері, фольклорлық аллюзиялар мен мифопоэтикалық құрылымдар арқылы автор өткенді қазіргі оқырман санасымен сабақтастырады.

Жасалған тұжырымдар повесті ұлттық бірегейлік пен мәдени сабақтастықтың негізі ретінде қызмет ететін тарихи жадтың концептуалды тұтас көркемдік пайымдалуы деп қарастыруға мүмкіндік береді. Зерттеу шығарманың әрі қарайғы әдебиеттанулық талдау үшін өзекті екенін көрсетіп, оның қазіргі қазақстандық прозаның даму контексіндегі маңыздылығын растайды.

Түйін сөздер: тарихизм, тарихи жад, қазақ прозасы, көшпелі мәдениет, хронотоп, жад поэтикасы, мәдени сабақтастық.

Автор өмірбаяндары

Д. Сабирова, Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті, Қазақстан, Алматы қ.

Сабирова Дина Алтаевна – PhD, қауымдастырылған профессор, Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті (Қазақстан, Алматы қ., e-mail: dinasabirova_84.kz@mail.ru)
Г. Орынханова, Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті, Қазақстан, Алматы қ.

Орынханова Гибадат Аманжоловна – филология ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор, Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті (Қазақстан, Алматы қ., e-mail: gibadat_o@mail.ru)
Г. Шаикова, Торайғыров университеті, Қазақстан, Павлодар қ.

Шаикова Гульвира Кимқызы – филология ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор, Торайғыров университеті (Қазақстан, Павлодар қ., e-mail: gulvira97@mail.ru)
Д. Бексұлтан, Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті, Қазақстан, Алматы қ.

Бексұлтан Диана Бақытқызы – PhD докторант, Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті (Қазақстан, Алматы қ., e-mail: beksultan.2018@list.ru)