Elementa Greco-Latina Dictionarium: үштілді терминографиялық басылымды құрастырудың негіздері

Аңдатпа

Мақалада лингвистикалық терминологиядағы грек-латын терминоэлементтері сөздігін құрастыру тәжірибесі сипатталған. Авторлар олардың әртүрлі морфологиялық типтегі тілдердегі – агглютинативті (қазақ), аналитикалық (ағылшын) және флективті (орыс) – көріністерін талдайды. Зерттеуде Elementa Greco-Latina Dictionarium тұжырымдамасына, оның құрылымы мен әдіснамалық шешімдеріне назар аударылады. Сөздік үш тілдегі он екі кодификацияланған көздерден алынған 111 лемма – терминоэлементтер материалынан құрылған. әдіснамалық базаны сөздік көздерден алынған терминдерді тұтас іріктеу әдісі, омонимді терминоэлементтер мағыналарын ажырату үшін компоненттік талдау және тіларалық алшақтықтардың салыстырмалы талдауы құрайды. Нәтижелер үш терминологиялық жүйенің әрқайсысының ұлттық ерекшеліктерін сақтай отырып, принципті түрде өлшемдес екенін көрсетті. Тіларалық асимметрия ғылыми дәстүрлердің ерекшеліктерін, тілдердің типологиялық біркелкі еместігін және қазақ тіліндегі кірме сөздердің жанама сипатын көрсетеді. Авторлар мұндай басылымды құрастырудың орталық принципі – бірліктерді аудармай, үш тілдегі кодификацияланған көздерден тікелей алу деген қорытындыға келеді. Сөздік мақаланың лакуналарды тіркей отырып тігінен ұйымдастырылуы және омонимдер мен паронимдердің ажыратылуы да маңызды болып шықты. Ұсынылған әдіснаманы пәндік және тілдік аясы басқа терминографиялық жобаларда да қолдануға болады.

Түйін сөздер: терминография, грек-латын терминоэлементтері, лингвистикалық терминология, үштілді сөздік, тіларалық асимметрия, лексикографиялық сипаттама, қазақ тілі, ағылшын тілі, орыс тілі