Орыс әдебиетіндегі Үй және Үйсіздік архетипі

Аңдатпа

Берілген мақалада орыс көркем әдебиетінде кездесетін К.Г. Юнгтің генетикалық архетип концепциясының шыңына жететін Үй және Үйсіздік архетиптерін көрініс, сюжет және себеп түрлері арқылы қарастырылады. Ежелгі орыс әдебиетінде Үй архетипі «төмендегі үй» мен «аспан үйінің» мәндерімен байланыста. XIX-XX ғғ. орыс әдебиетінде екі бағыт пайда болады: Үй және Үйсіздік әдебиеті. Үйдің архетипикалық бейнесі А.С. Пушкиннің тарихи поэмалары мен сиқырлы ертегілерінде, Н.В. Гогольдің кішігірім ресейлік повесттерінде және оның эпикалық «Мылқау жандар», Л.М. Толстовтың жанұялық және тарихи романдарында, М.А. Булгаковтың романдары мен повесттері, советтік ауыл прозасы мен қала романдарында кездеседі. Үйсіздік архетиптік образы Печорин бейнесімен үйлесе отырып, М.Ю. Лермантовтың поэма мен повесттеріне тән. Ф.М. Достаевский романдарында үйсіз қалу тақырыбы терең қарастырылған, үйдің құлдырауы – М.А. Булгаковтың, утопиялық үйдің – А.П. Платоновтың романдарында және т.б кездеседі. Үй және Үйсіздік архетиптері арқылы XIX-XX ғғ. ресейлік қоғамның тарихы көрінеді.