Жыраулардың шығармашылық өнеріндегі жаршы сөздер

Аңдатпа

Қазақ-ноғайлық жыраулық поэзия тарихи және ментальды келісіл­ ген бірыңғай тұтас характерге ие, оның түп тамырлары дәстүрлі мелос пен этосқа дейін барып, ежелгі жартылай көшпелі қоғамдағы номад-әс­ керлерінің салт жоралары мен ғұрыптары, олардың әскери дәстүрле­ рі, ұстанымдары, қарым-қатыныстары, сондай-ақ сакральды сенімдері мен түсініктері және вербальды магиямен де тығыз байланыста болады. Осындай тұтастықтан тыс қазақ поэзиясының ерекшелігін тану мүмкін емес, яғни бұл поэзия белгілі қалыпқа түскен, қағидаға айналған форма­ ларының тұтақтылығы, символдар мен метафораларының стереотипті­ лігі, маркерлер, концептілер, фетешия, уран, тотем, матасемантикалық мағынасы бар лексикасының және этнонимдер мен антропонимдер, реалия, этнографиялық және мифологиялық мағынасы бар термин­ дердің тарихи семантикасымен қаныққан болып есептеледі. Жыраулық поэзияны талдау барысында тек тарихи фон мәселесін ғана емес, соны­ мен қатар көп ғасырлық тарихы мен өзіндік канондық ұстанымдары бар түрік тарихи эпостар дәстүрімен тығыз байланысын қарастыру керек. Түрік тарихи эпостарының заңдылықтары мен қатынастары қазақ жы­ раулық поэзиясының құрылымына тереңнен бойлап оның құрылысын, лексикасы мен стилистикасының функционалдылығын анықтайды. Осы орайда жыраулар поэзиясында көрініс табатын қазақ өлеңінің дәстүрлі аллитерация, ырғақ ерекшелігін ескеру тиіс.