Мифо-фольклорлық бейнелер мен сарындар және олардың қазіргі әдеби ертегілердегі трансформациясы

Аңдатпа

Мақала мифо-фольклорлық бейнелер мен мотивтердің табиғатын ғылыми талдауға, сондай-ақ олардың қазіргі әдеби ертегі жанрындағы өзгеру процестерін зерттеуге арналған. Зерттеу нысаны – фольклорлық ертегінің жанрлық-поэтикалық құрылымы, оның көркемдік функциялары және авторлық интерпретациядағы бейнелеу әдістері. Фольклорлық дәстүрдің негізгі ерекшеліктері – фантастика, ғажайып көмекшілер феномені, тұрақты мотивтер жүйесі, бейнелердің функционалдық ерекшелігі, себеп-салдарлық шарттылықтар және бірегей хронотопиялық модель басты назарда. Әдеби ертегідегі осы элементтердің барлығы жеке авторлық нарративтік стратегияларын өзгерту және синтездеу арқылы жаңа мазмұнға ие болады. Мұндай синтез архетиптік бейнелер мен мотивтерде де, қазіргі оқырманды қабылдауда да көрінетін ұжымдық сана құрылымдарының өзектілігіне ықпал етеді. Сонымен қатар, мақалада жас фокус-топтарына сәйкес ертегілерді типологиялық жіктеу мәселесі қарастырылады және олардың балалар мен ересектер аудиториясына бағытталған прагматикалық бағыты анықталады. Зерттеу материалы ретінде Д. Ахметұлының «Сайын хан», «Хан ұлдары», «Текті ұры», «Мұрагер», «Әкеден қалған мұра» атты шығармалары пайдаланылды. Зерттеу әдіснамасы ғылыми дәстүрдің сабақтастығына негізделіп, әдеби талдаудың дәстүрлі және инновациялық әдіс-тәсілдерін қамтиды: контент-талдау, салыстырмалы-типологиялық әдіс, мифопоэтикалық талдау және психоаналитикалық интерпретация.

Зерттеу нәтижесінде мифо-фольклорлық бейнелер мен мотивтердің қазіргі әдеби ертегіде тек дәстүрлі құрылым элементтері ретінде ғана емес, сонымен бірге авторлық дүниетаным, жанрлық трансформация және оқырмандық қабылдау ерекшеліктерімен сабақтаса жаңаша мән түзетін көркемдік тетік ретінде қызмет ететіні анықталды.

Түйін сөздер: миф, ертегі, архетип, бейне, әдеби ертегі, хронотоп, бейсана.