Қазақстандағы тілдік стратегия және бірегейлік қалыптастыру: қазақ тілінің беделін арттырудағы сертификаттаудың рөлі
DOI:
10.26577/EJPh2022202610Аңдатпа
Мақалада Қазақстандағы тілдік стратегия мен ұлттық бірегейлікті қалыптастыру үдерісіндегі KAZTEST жүйесінің рөлі қарастырылады. Зерттеу қазақ тілінің мемлекеттік тіл ретіндегі қоғамдық және институционалдық беделін арттыруда тілдік сертификаттаудың маңызын айқындауға бағытталған. Мақалада тілдік тестілеу коммуникативтік құзыреттілікті бағалау құралы ғана емес, кәсіби өсуге, мемлекеттік басқару жүйесіне және мемлекеттік тілдің символдық құндылығына ықпал ететін тіл саясатының тетігі ретінде талданады. Зерттеу барысында тілдік тестілеудің теориялық негіздері, KAZTEST жүйесінің құрылымы мен қызметі, сондай-ақ 2023-2029 жылдарға арналған тіл саясатын дамыту тұжырымдамасымен байланысы қарастырылады. Талдау нәтижелері сертификаттау жүйесі қазақ тілін үйренудің нақты уәжін күшейтіп, тілдік құзыреттілікті қызметтік ілгерілеу, беделді әлеуметтік топтарға кіру және мемлекеттік қызметке қатысу мүмкіндіктерімен байланыстыратынын көрсетеді. Сонымен қатар мақалада Қазақстанның көптілді кеңістігіндегі тіл саясатын іске асырудың қайшылықтары мен шектеулері де айқындалады. Зерттеу KAZTEST жүйесінің қазақ тілін стандартты меңгеруге, ресми саладағы қолданысын кеңейтуге және тіл арқылы ұлттық бірегейлікті нығайтуға ықпал ететінін көрсетеді. Сондай-ақ зерттеу KAZTEST жүйесінің тек өлшеу құралы ғана емес, мемлекеттік тілге деген қоғамдық көзқарасты қалыптастыратын және оның қазақстандық қоғамдағы символдық капиталын нығайтатын әлеуметтік-лингвистикалық механизм ретінде қызмет ететінін дәлелдейді. Зерттеу тіл білімінің сандық деректерін талдауды және саяси құжаттарды сапалық талдауды біріктіретін аралас әдіснамаға негізделген, бұл жүйенің тиімділігін түрлі демографиялық және аймақтық контекстте жан-жақты бағалауға мүмкіндік береді. Осы зерттеудің нәтижелері сертификаттау жүйелерін ұлттық бірегейлікті қалыптастыру мен тілдің орнықты дамуының кең мақсаттарымен үйлестіруге ұмтылатын тіл саясатын жасаушылар, педагогтар және тестілеу саласының мамандары үшін практикалық маңызға ие.
Түйін сөздер: KAZTEST жүйесі, тілдік стратегия, ұлттық бірегейлік, тіл саясаты, тілдік тестілеу, қоғамдық бедел.
