Эпос как источник изучения этногенеза и музыки тюркских народов. Эпос – түркі халықтардың этногенезін жəне музыкасын зерттеу қайнары.

Аннотация

В статье поднимаются проблемы коплексного изучения эпоса и эпических традиций тюркских народов. Как художественное творение эпос есть система, в которой поэзия и музыка (вокально-инструментальная) представлены в неразрывном единстве; в плане содержания эпос – это история, идеология, мировоззрение и духовная традиция народов. Автор на примере исследований С. Кондыбая демонстрирует, как эпос (в частности, ногайлинский цикл героического эпоса) становится одним из серьезных источников изучения этногенеза казахского народа. Имея в виду разнообразные национальные версии тюркского эпоса (начиная с эпоса «Алпамыс»), автор считает важным сравнительно-историческое его изучение не только в области филологии, но и музыки. В частности, в статье обращается внимание на «гортанный» стиль эпического исполнительства (кармакчинский стиль пения у казахов, эпические образцы каракалпаков и туркмен и др.), которое восходит к горловому пению древних тюрков. Мақалада түркі халықтарының эпосын жəне эпикалық дəстүрін зерттеу мəселелері көтеріледі. Көркем шығарма ретінде эпос өзінің поэзиялық-музыкалық (вокалды-аспаптық) тұтастығымен бір жүйені құрайды; мазмұн жағынан эпос – əр халықтың тарихы, идеологиясы, дүниетанымы жəне рухани дəстүрі. Автор С. Қондыбай зерттеулерінің үлгісінде эпоста (дəл айтқанда, батырлар жырларының ноғайлы циклінде) қазақ халқы этногенезінің кейбір салмақты негіздері табылатынын көрсетеді. Түркі эпосының түрлі ұлттық нұсқаларын («Алпамыстан» бастап) еске алғанда, тек филологияда емес, музыкатануда да салыстырмалы-тарихи зерттеудің маңыздылығы зор. Мақалада автор көне түркілердің көмеймен айту дəстүрінен бастау алған эпикалық орындаушылықтағы «көмекей» стиліне (Қармақшы өңірінің қазақтарында, қарақалпақтарда, түрікмендерде, т.б. халықтарда) ерекше көңіл аударады.