Мемуарлық-өмірбаяндық әдебиеттегі уақыт-кеңістік қатынастар

Аңдатпа

Мақалада XVIII ғасыр мемуарлық-өмірбаяндық әдебиеттегі уа­ қыт-кеңістік қатынастар қарастырылады. XVIII ғасыр орыс мемуар­ лық-өмірбаяндық әдебиетте өмірбаяндық мемуар жанрының аясын­ да өмірбаяндық және әлеуметтік-тұрмыстық сияқты екі түрінің өзара байланысы көрініс тапқан үрдістер орын алған. Өзіндік сананың өмірбаяндық түріне ерекше өмірбаяндық уақыт тән. Аталмыш түрдің өмірбаяндық уақыты өзін-өзі объективті таяныш арқылы нығайтып, ашылады, яғни, мемлекеттің, қоғамның тағдырымен байланысты, ел­ дің дамуына, тағдыршешті шешімге қатысы бар уақыт. Автордың тұ­ жырымдамасы жеке өмірді бекітуді мақсат тұтады: мемлекеттік емес өмірдің өмірбаяндық уақыты сыртқы тағдыршешті тарихи хронос арқылы көрсетілген. XVIII ғасыр орыс жазушыларының өмірбаяндық шығармаларында шытырман оқиғалы-қаһармандық және әлеуметтіктұрмыстық әдіс автордан бөлек, оған тәуелсіз ретінде өмір сүре ал­ майды. Олар бір-біріне қарама-қарсы екі қарама-қайшылық ретінде зерделенеді, сөйтіп тұлға тұжырымдамасы мен жанрлы хронотоптың дамып келе жатқан негізі болып шығады.