Қазақ тіл білімінің зерттелу мақсаты. Цель исследования казахского языкознания.

Аннотация

Мақалада қазақ тіл білімін зерттеуші түркітанушы-ғалымдар, олардың қазақ тіл біліміне қосқан еңбектері сөз етіледі. Қазақ тіл білімін зерттеудегі алғашқы грамматикалық 6 еңбек талданады. Олар: Н.И.Ильминскиийдің «Материалы к изучению киргизского наречия» (1861), М.А. Терентьевтің «Грамматика турецкая, персидская и киргизская, узбекская» (Книга І, СПб, 1875) еңбегі, П.М. Мелиоранскийдің «Краткая грамматика казак-киргизского языка» (Спб., 1894, ч.1) деген еңбегі, В.В. Катаринскийдің «Грамматика киргизского языка» (Орынбор, 1897) атты еңбегі, Н. Созонтовтың «Записки по грамматике киргизского языка» (1912 жылы Ташкент) деп аталатын еңбегі, Г.В. Архангельскийдің құрастыруымен жарық көрген “Грамматика казахского языка” (1927) атты еңбегі. Қазақ тілінің қайнар көздері болған еңбектер, олардың қазақ тіл білімінің салаларына қатысты маңызы сөз етіледі. Қазақ тіл білімінің салаларын зерттеумен айналысқан орыс, қазақ ғалымдарының еңбектері бүгінгі күн тұрғысынан сараланады. Сол кезеңдегі қазақ тілін зерттеу туралы мәселенің саяси астары ашылады, мақсаты айқындалады. В статье рассматриваются труды ученых-тюркологов, имеющих непосредственное отношение к формированию казахского языкознания, что позволяет по-новому осмыслить и оценить их работы с позиций сегодняшнего дня в соответствии с динамикой языковых и социально-культурных процессов. Между тем такое научное наследие требует глубокого анализа ключевых работ русских тюркологов, представивших грамматическое описание казахского языка. К ним относятся «Материалы к изучению киргизского наречия» Н.И. Ильминского (1861), «Грамматика турецкая, персидская и киргизская, узбекская» М.А. Терентьева (Книга І, СПб., 1875), «Краткая грамматика казак-киргизского языка» П.М. Мелиоранского (СПб., 1894, ч.1), «Грамматика киргизского языка» В.В. Катаринского (Оренбург, 1897), «Записки по грамматике киргизского языка» Н. Созонтова (Ташкент, 1912) и «Грамматика казахского языка» Г.В. Архангельского (1927).