Жалпы тіл біліміндегі моральдық-этикалық нормаларды білдіретін сөздердің ішкі психолингвистикалық мазмұны

Аннотация

Талқылауға ұсынылған мақала аз зерттелген, сондықтан ғылыми тұрғыдан құнды тақырыпқа арналған. Жалпы тіл білімі теориясында объективті сипатқа ие сөздердің сан алуан мағыналары туралы арнайы үлкен әдебиеттер бар. Әсіресе, когнитивтік лингвистиканың дамуының сол кезеңінде, жақын уақыттағы көптеген теориялық ұстанымдар әрқашан материалистік негізге негізделген. Керісінше, сөздердің субъективті мағынасының ішкі мазмұнына аз көңіл бөлінді. Оның үстіне мақала авторы моральдық мазмұны бар лексемалармен ғана шектеліп, тар аспектіні таңдайды. Бұл ғылыми айналымға енгізілген бірқатар ұғымдарды нақтылауға мүмкіндік береді және осылайша автордың жұмысын мазмұнды етеді. Біздің ойымызша, осы мәселеге қатысты арнайы әдебиеттерді мұқият зерделей келе, біз тіл ғалымдарының назарын жалпы тіл біліміндегі адамның ерекше дүниетанымын үлгі ететін осындай ойлау құбылысына аудара алдық. Демек, мақала авторы сөздің субъективті мағынасын бүгінде де, келешекте де мұқият зерделеу қажет, өйткені ол жеке адамның дүниеге көзқарасын белгілі бір дәрежеде көрсететін ауқымды мағыналық бірлік ретінде танылады деп дұрыс тұжырымдайды. Бұл жағдайда нақты сұрақ қойылды: қандай зерттеу әдісін бірінші орынға қою керек? Бізге автор ең түбегейлі шешімді тапқан сияқты: жеке сөздердің немесе сөз тіркестерінің субъективті мағынасының құрылымын дамытуға кешенді көзқарасты қолдану. Бір жағынан, мақала авторы жасаған кез келген тұжырым мен жалпылау ең алдымен қазіргі тіл білімінің талаптарына сай келетіні анық. Сонымен қатар, психология бойынша материалдарды пайдалана отырып, кейбір болжамдар немесе тіпті гипотезалар талданады. Нәтижесінде сөздердің қажетті мағыналарын дәл психолингвистикалық тұрғыдан іздеу картинасы пайда болады. Бұл жұмысты байыта түсетіні сөзсіз. Екінші жағынан, этикалық және моральдық қасиеттерге баса назар аудару зерттеу объектісін айтарлықтай тарылтады және негізгі мәнді осы нүктеге шоғырландырады. Соңында, сөздердің субъективті мағынасына дәлірек түсінік бере отырып, ізденетін ақпаратты кеңейтуге мүмкіндік беретін туыстас ғылыми пәндердің конгломератымен белгілі (жіңішке болса да) байланыс ашылады. Жұмыстың соңында анықтау экспериментінің қысқаша нәтижелері беріледі.

Түйін сөздер: тіл білімі, психолингвистика, сөздің мағынасы, субъективтілік, объективтілік, мораль, этика, әділет, стандарттар.