Дулат Бабатайұлы және заман шындығы

Аннотация

Мақала Дулат Бабатайұлының «заман шындығы» және XIX ғасырдағы қазақ әдебиетінің негізгі қайраткерлерінің бірі ретіндегі шығармашылығын талдауға арналған. Зерттеудің өзектілігі автордың поэтикалық мұрасын қазіргі әдеби көзқарастар тұрғысынан қайта қарастыру қажеттілігімен, сондай-ақ кеңестік кезеңде біржақты түсіндіруге ұшыраған оның көркемдік және идеялық үлесін объективті бағалауға ұмтылуымен байланысты. Мақаланың мақсаты – Дулат Бабатайұлы шығармашылығының көркемдік-мазмұндық ерекшеліктерін анықтау және оның ұлттық әдеби сананы қалыптастырудағы рөлін анықтау. Қойылған мақсатқа сәйкес жұмыста келесі міндеттер шешіледі: ақын шығармаларының тақырыптық-идеялық мазмұнын талдау; оның бейнелі жүйесі мен поэтикасының ерекшелігін анықтау; тарихи-әлеуметтік жағдайлардың оның дүниетанымын қалыптастыруға әсерін анықтау; оның поэзиясындағы азаматтық пен ұлттық бірліктің себептерін қарастыру. Мақалада Дулат Бабатайұлының шығармашылығы хан билігінің жоғалуы және Ресей империясының отаршылдық саясатының күшеюі кезеңіндегі қазақ қоғамының өзгеруінің күрделі процестері көрсетілген. Оның поэзиясы өткір сатирамен, философиялық тереңдікпен және айқын азаматтық ұстаныммен сипатталады. Жырау дәстүріне және ауызша халық шығармашылығына сүйене отырып, ақын реализм мен публицистика элементтерін біріктіретін өзіндік көркемдік стиль қалыптастырады. Дулат Бабатайұлы шығармашылығының орталық идеясы туған жердің құндылығын бекіту, ұлттық бірегейлікті сақтау және халық бірлігі идеясы болып табылады, бұл оның қазақ әдебиеті тарихындағы тұрақты маңызын айқындайды деген қорытындыға келді.

Түйін сөздер: қазақ әдебиеті, тарихи заман, шығармашылық, ақын, қоғам, мәселе, эстетикалық, көзқарас, дүниетаным