Аудармашыларды даярлауда жасанды интеллекттің көмегімен субтитр жасау: тиімділік, сапа және эксперименттік зерттеудегі студенттердің қабылдауы
DOI:
https://doi.org/10.26577/EJPh2025200423Аннотация
Цифрландыру әртүрлі салалардағы аударма тәжірибелерін қайта қалыптастыруды жалғастырып келеді, ал аудиовизуалды аударма (АВА) автоматтандыру мен жасанды интеллекттің (ЖИ) ең көп әсер еткен бағыттарының бірі болып отыр. Бұл зерттеу аудармашыларды даярлау контекстінде ЖИ-дің көмегімен субтитрлеудің педагогикалық салдарын қарастырады. Түркістандағы Ахмет Ясауи университетінің Филология факультетінің он екі бакалавриат студенті онлайн режимінде алдын-ала және кейінгі тестке негізделген эксперименттік зерттеу дизайнына қатысты. Алдын-ала тестте студенттер бір минуттық ағылшын тіліндегі жарнамалық бейнероликке субтитрді қолмен құрастырды; кейінгі тестте олар ЖИ жасаған субтитрлерді қолданып, дәлдік, стиль және мәдени сәйкестік тұрғысынан пост-редакция жасады. Деректер тапсырманы орындау уақыты, рубрика негізіндегі сапа көрсеткіштері, қателерді талдау және студенттік рефлексиялар арқылы жиналды.
Нәтижелер тиімділік пен сапаның айтарлықтай артқанын көрсетті. Қолмен субтитрлеу кезінде орташа орындау уақыты 745 секундты құраса, ЖИ көмегімен субтитрлеу кезінде 451 секундқа дейін қысқарып, 40% төмендеу байқалды (t(11) = 17.79, p < .001, Cohen’s d = 5.13). Сапа көрсеткіштері де елеулі түрде жақсарды: 5.08/8-ден 7.08/8-ге дейін өсті (t(11) = –8.12, p < .001, d = 2.35). Қателерді талдау нақты өзгерісті айқындады: қолмен субтитрлеу кезінде техникалық және сегментация қателері көп болған, ал ЖИ негізіндегі субтитрлеу бұл қателерді едәуір азайтқанымен, семантикалық және мәдени реңктерді түзету үшін адам тарапынан өңдеуді қажет етті. Тақырыптық талдау нәтижелері осы үрдісті растады: студенттер ЖИ-дің жылдамдығы мен техникалық дәлдігін жоғары бағаласа да, идиоматикалық және мәдени тұрғыдан сезімтал аудармаларды қамтамасыз етуде адам рөлінің алмастырылмайтынын атап өтті.
Зерттеу АВА-ның гибридті экологиясы жөніндегі әдебиетке үлес қосады, мұнда адам және адам емес акторлар аударма жұмыс ағындары шеңберінде бірлесе әрекет етеді. Зерттеу ЖИ көмегімен субтитрлеуді аудармашыларды даярлау үдерісіне тиімділік құрал ретінде ғана емес, сонымен бірге сыни рефлексияны дамытуға арналған педагогикалық ресурс ретінде де кіріктіруге болатынын ұсынады. Сонымен бірге, нәтижелер автоматтандырудың шектеулерін және аудиовизуалды аудармада адам агенттігінің сақталуының қажеттілігін айқын көрсетеді.
Түйін сөздер: аудиовизуалды аударма, ЖИ көмегімен субтитрлеу, аудармашыларды даярлау, сапа, студенттердің қабылдауы.
