Рaй категориясының мағыналық, тұлғалық сипаты. Описание категории наклонения

Б. Ж. Доскеева

Авторы

Б. Ж. Доскеева С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті

Ключевые слова:

рай тұлғасы, категория, жіктеп бөлу, қайшы көзқарастар, модальдық, реңк, наклонение, классификация, модальность, оттенок, различные мнения

Аннотация

Рай категориясын сипаттамасы туралы және білдіретін мағынасы мен тұлғасына қарай бөлуде жалпы түркі тілдерінде болсын, қазақ тілінде болсын әртүрлі пікірлер қалыптасқан. Ғалымдар арасында рай категориясына әртүрлі анықтамалар беріліп, оларды жіктеп бөлуде қайшы көзқарастар орын алып келді. Рай категориясын түрліше түсіну, оны модальдықпен ажыратпай қарастыру түрлі көзқарастың пайда болуына себеп болды. Осыған байланысты профессор С. Исаев рай категориясы етістіктің модальдық мәнін толық қамти алмайтынын дәлелдеп, олардың арасындағы айырмашылықтарды талдап берді. Ал рай категориясын бөлудегі бірізділіктің болмауы (олардың саны үштен он беске дейін жетеді) түркі тілдерінде рай категориясы әлі жеткілікті зерттелмегенін байқатады. Для описания категории наклонения в казахском языке, как и во всех тюркских языках, сформировались различные мнения. Известными учеными-тюркологами были даны разные определения для категории наклонения, а также были сформированы различные противоречивые взгляды. Рассмотрение данной категории, не отделяя от модальности, послужило основной причиной появления различных мнений и взглядов. В связи с чем профессором С. Исаевым было доказано, что категория наклонения не может полностью охватывать модальную суть глагола, и представлены их различия. Отсутствие единого мнения по классификации категории наклонения указывает на то, что категория наклонения в тюркских языках еще недостаточно исследована.