Лексическое заимствование и принимающий язык: взаимное воздействие. Лексикалық кірмелер және қабылдаушы тіл: екіжақты ықпал.

Аннотация

Статья посвящена вопросу о взаимном влиянии иноязычных заимствований и заимствующего языка. Влияние принимающего языка выражается в формальном и семантическом освоении новой единицы. Кроме того, одним из аспектов освоения заимствования можно считать культурологический (концептуальный) аспект, предполагающий освоение понятия и обозначаемой реалии. Со своей стороны заимствования также способны оказывать влияние на принимающую языковую среду. При этом данное влияние оценивается весьма неоднозначно (в русском языке с заимствованиями чаще всего связывается усиление аналитизма). Влияние иноязычного материала более заметно и значимо в литературном языке, нежели в некодифицированных формах существования языка (просторечии, жаргонах, диалектах). В последних для автономного существования заимствований гораздо меньше возможностей – напротив, они подвергаются максимальной ассимиляции. Мақалада шет тілдерден алынған кірме сөздер мен сол алған тілдің өзара ықпалы туралы қарастырылады. Қабылдаушы тілдің ықпалы жаңа бірлікті құрылыстық және мағыналық меңгеруден көрінеді. Одан басқа, кірме сөздерді меңгерудің тағы бір көрінісі ретінде ұғымдар мен белгіленген болмысты меңгеруді болжайтын мәдениеттанымдық (тұжырымдамалық) қырын көрсетуге болады. Кірме сөздер өз тарапынан өздерін қабылдайтын тілдік ортаға ықпал етуге де қабілетті. Соның өзінде бұл ықпал бір мағыналы болып бағаланады (орыс тілінде кірме сөздермен көбінесе аналитизммен (жіктеу, ыдырау) байланысты). Басқа тілдің ықпалы тілдің жүйеленіп жинақталмаған түрлеріне (қарапайым сөздер, жаргон, диалектілер) қарағанда әдеби тілде көбірек байқалады. Соңғысында кірме сөздердің дербес жасауы үшін мүмкіндіктері аздау – керісінше, олар мейлінше өзгертулерге ұшырайды.