Қазіргі түркі мифі теориясы тұрғысынан С. Қондыбайдың мәдени-тарихи (хронологиялық) кезеңдеуі
DOI:
https://doi.org/10.26577/EJPh202519826Аннотация
Мақала миф тарихшысы, лингвист, Қазақстан мифология ғылымының, семиотика, мифолингвистика және тарихи географияның негізін салушылардың бірі, түркі мифологиясының жаңа тарихы мен теориясын жасаушы Серікбол Қондыбайдың ғылыми еңбегіне арналған.
Мақаланың мақсаты – ғалымның қазақ мифология ғылымындағы маңызын ашу; оның жетістіктерінің жаңалығын өзінен бұрынғылардың мифологиялық ғылымның бастауында тұрған Ш.Ш. Уәлиханов, А.С.Аманжолов, Е.Д. Тұрсынов, Перри және Лорд сияқты ғалымдардың қосқан үлесітерімен салыстыру.
Зерттеудің ғылыми-теориялық маңыздылығы ғалымның ұлттық мифология ғылымындағы еңбектеріне объективті баға беруде және оның оларды ғылыми зерттеулерде, мектептерде және жоғары оқу орындарында оқытуда енгізу әдістері мен жетістіктерін іс жүзінде қолдануын сипаттауда болып табылады.
Мақала авторлары қолданған шолу-аналитикалық және салыстырмалы-контрастивті әдістер оның зертханасын толық ашып, ғалымның мифті зерттеуде әр алуан әдіснамалық тәсілдерді – герменевтикалық, мифолингвистикалық, салыстырмалы-типологиялық, құрылымдық-семантикалық тәсілдерді қолданғанын көрсетті. Түркі мифологиялық үлгісін қайта жаңғырта отырып, ол қазақтың ұлттық болмысының бұрыннан ғылымда үстемдік етіп келе жатқан бұрынғы орталықтанған көзқарастардан арылуының тарихи процесін барабар бейнелейтін өзінің төл тұжырымдамасын шығармашылықпен жүзеге асырды.
Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, С.Қондыбайдың мифолингвистика, герменевтика және семиотика негізіндегі әдістемесі бүгінгі таңда ең өнімді болып табылады және қазақтың көп ғасырлық (үздіксіз) дәстүрлі мәдениетінің тұтастық сипатына, оның көнедегі синкретизм құрылымы, оның терең метафоралық көп қабаттылығына сәйкес келеді.
Зерттеудің негізгі қорытындысы – мақала авторларының С.Қондыбайдың шығармашылық тұлғасы қазақ мифология ғылымын өзінің барлық күрделі және негізінен қайшылықтарға қарамастан, зерттеуінің сапалы жаңа және жоғары теориялық деңгейіне алғаш рет көтерді деген тұжырымы.
Зерттеудің құндылығы ғалым тұлғасын персонология тұрғысынан сипаттау, оның еңбектеріне, идеяларына, әдістеріне баға беруде және олардың түркология мен мифология үшін маңызында болып табылады.
Жұмыс нәтижелерінің практикалық маңыздылығы авторлардың түркі персонологиясы, Қазақстанға және әлемдік мифология ғылымына елеулі үлес қосқан түркологтар туралы монографиялық мақаласын жариялауында болып табылады.
Түйін сөздер: миф, мифологиялық жүйе, мифологиялық-лингвистикалық әдіс, теория.
