Роллан Сейсенбаевтың «Әлем құлаған күн» шығармасындағы геопоэтика мен мәдени жад

Аннотация

Мақаланың өзегінде Р. Сейсенбаевтың «Әлем құлаған күн» шығармасы тұр: онда Чингистау кеңістігі Семей ядролық полигонындағы сынақтарды үздіксіз еске салатын «жара-ландшафтқа» айналады. Сейсенбаев туындысы мәтін-сейсмограф іспетті: полигонның әрбір дірілі мәдени жадтың діріліне ауысады. Зерттеудің мақсаты – Чингистау геопоэтикалық құрылымы травманы тек тіркеп қоймай, оқырман санасында оны қайта қалай сахналайтынын анықтау. Автор герменевтикалық нақтылы оқуды қашықтан жүргізілетін статистикалық талдаумен, цифрлық картографияны ауызша куәліктерді тексерумен ұштастырды; мұндай көпқырлы көзқарас сөз, сан және координатаның «мағына импульсіне» бірігуін айқындайды. Негізгі нәтижелер. «Жара-ландшафт» бейнесі анықталып, оның дірілі кейіпкерлер эмоциясының динамикасымен сәйкес келді; ритуал зақымдалған табиғат пен адамды біріктіретін «экология-әлеуметтік тігіс» ретінде сипатталды; ядролық apапатты көру аймағынан тәндік сезінуге ауыстыратын кинетикалық метафора тіркелді. Ғылыми жаңалығы – П. Нораның статикалық үлгісін кеңейтетін «динамикалық естелік орны» ұғымын енгізу; қолданбалы құндылығы – Семей өңіріне арналған музейлік және білім беру алаңдары үшін интерактивті «жад карталарын» жасау әлеуеті. Осылайша зерттеу эко-сын, цифрлық гуманитарлық ғылымдар және ядролық гуманитаристика арасындағы көпірді нығайтады. Зерттеу Чингистау геопоэтикасынан адамзаттың ядролық мұрасын моральдық тұрғыдан қайта ойлауға шақыратын этикалық куәлік кеңістігі қалыптасатынын көрсетеді. Осылайша Сейсенбаевтың мәтіні ұрпақтар арасындағы дәнекерге айналып, травматикалық тәжірибенің үздіксіздігін сақтап, ядролық модернизацияның қайтымсыз салдары туралы ойлануға итермелейді. Жалпы алғанда, жұмыс эко-критика, цифрлық гуманитаристика және ядролық гуманитарлық зерттеулер арасындағы жаңа көпір салып, посткатастрофалық аумақтарды талдаудың жаңа әдіснамалық бағытын қалыптастырады.

Түйін сөздер: геопоэтика, мәдени жады, Роллан Сейсенбаев, кеңістіктік сипаттаулар, геопоэтикалық эстетика, әдеби талдау, мәдени мұра.