Қазіргі қазақ поэзиясының репертуарындағы қазақ фольклоры жанрлары
DOI:
https://doi.org/10.26577/EJPh2025200419Аннотация
Әдебиет қоршаған ортада орын алған оқиғаларды бейнелей отырып, қолданыстағы жанрлық категориялар мен формалар арқылы жаңа ақпаратты жинақтайды. ХХ ғасырдың соңы мен ХХІ ғасырдың басындағы әдебиеттің жаңару кезеңінде қазақ фольклоры жанрларының құрылымында ризомалық сипаттағы жанрлық жадтың күшеюіне ұмтылыс айқын байқалады. Қазіргі авторлардың поэтикалық ізденістерінде әдетте бір немесе бірнеше ұлттық жанрлық үлгілер қайта жанданып, ауызша және жазбаша әдебиет жанрлары арасында өзара байланыс орнайды. Осының нәтижесінде фольклорлық-жанрлық тәжірибені біріктіретін әрі ұлттық дүниетанымды бекітетін жаңа жанрлық модельдер қалыптасады. Мұндай мәтіндердің басты ерекшелігі – олардың полиморфты құрылымы. Бұл құбылыс ауызша поэтикалық дәстүр жанрларының мазмұндық өзара ықпалдастығы мен тығыз байланысына негізделеді. Әрбір жанрлық мәтінде жинақталған мәдени ақпарат шығарманы эксперименттік деңгейге көтеріп, оны түсіндіруде зерттеушіден қазақ фольклорының табиғаты мен эволюциясы жөнінде терең білім талап етеді.
Бұл зерттеудің өзектілігі – қазіргі поэзиядағы жанрлық әртүрлілікке негізделген эксперименттік туындылар арқылы қазақ фольклоры жанрларының қайта жандану сипатын зерделеу болып табылады.
Зерттеудің мақсаты – қазіргі қазақстандық поэзияның өзекті жанрлық репертуарын анықтап, көркем мәтіндерге олардың жанрлық категорияларын сақтау тұрғысынан талдау жүргізу. Зерттеу материалы ретінде 50-ден астам қазақстандық ақынның жанрлық ізденістері алынған.
Зерттеу әдіснамасы постструктуралистік және семиотикалық тәсілдерге негізделген. Сонымен қатар, мақалада әдеби шығармаларды кластерлік, тұтас және іріктемелі талдау әдістері қолданылды.
Түйін сөздер: жанр, қазақ фольклоры, поэзия, қазіргі кезең, трансформация.
